Theo thói quen đọc bản thảo thì tôi cứ cho rằng câu nào mình đọc không trơn tru, không hiểu ngay, thì câu đó là sai. Nhưng mà thật ra không phải, tôi đọc thấy ngứa ngáy hoặc sốt ruột hoặc không hiểu rất có thể là tại một nguyên nhân cơ học, là tôi sở học còn nông cạn.
Cho nên từ mấy lỗi ngôn ngữ quy nạp trong bài trước, tôi thử dựng bộ quy tắc loại suy để xác định 病句 như sau:
病句 Decision Tree
│
├─ 1. Tìm khung xương câu
│ (Chủ ngữ/Vị ngữ/Tân ngữ)
│
│ ├─ Không tìm được chủ ngữ?
│ │ → 结构残缺（缺主语）
│ │
│ ├─ Động từ bị hụt?
│ │ → 结构残缺（缺谓语）
│ │
│ ├─ Động từ thiếu đối tượng?
│ │ → 结构残缺（缺宾语）
│ │
│ └─ Đủ hết
│ ↓
│
├─ 2. Chủ ngữ có bị đổi lén không?
│
│ ├─ Đầu câu là A
│ ├─ Cuối câu tự nhiên thành B
│ └─ Không có báo hiệu chuyển
│ → 结构混乱（暗换主语）
│
│ Nếu không:
│ ↓
│
├─ 3. Có bị lai mẫu câu không?
│
│ ├─ Đọc tới giữa thấy câu đã hoàn chỉnh
│ ├─ Nhưng lại kéo tiếp theo mẫu khác
│ └─ Hai kết cấu chồng lên nhau
│ → 结构混乱（两种说法混杂）
│
│ Nếu không:
│ ↓
│
├─ 4. Có bị dính kéo trên dưới không?
│
│ ├─ Một kết cấu đã xong
│ ├─ Nhưng lấy nửa sau kéo tiếp
│ └─ Hai tầng câu dính vào nhau
│ → 结构混乱（上下牵连）
│
│ Nếu không:
│ ↓
│
├─ 5. Xem phối hợp từ (搭配)
│
│ ├─ 主谓搭配
│ │ Ví dụ:
│ │ 生活水平改善
│ │
│ ├─ 动宾搭配
│ │ Ví dụ:
│ │ 掀起序幕
│ │
│ ├─ 修饰语 + 中心词
│ │ Ví dụ:
│ │ 崇高的胜利
│ │
│ └─ 联合结构顾此失彼
│ Ví dụ:
│ 提高质量和数量
│
│ Nếu có cái nào nghe:
│ logic hiểu được nhưng native không nói vậy
│ → 搭配不当
│
│ Nếu không:
│ ↓
│
├─ 6. Xem trật tự từ trong câu
│
│ ├─ Phủ định đứng sai chỗ?
│ │ （不 / 没）
│ │
│ ├─ 把字句 sai thứ tự?
│ │
│ ├─ 被字句 sai thứ tự?
│ │
│ ├─ Logic thời gian đảo ngược?
│ │ （执行和学习）
│ │
│ ├─ Modifier đứng sai?
│ │
│ └─ Thành phần phức tạp đứng quá gần trung tâm ngữ?
│
│ → 词序不当
│
│ Nếu không:
│ ↓
│
├─ 7. Câu có dài bất thường không?
│
│ ├─ Hai thành phần liên quan cách quá xa?
│ │ → 横亘成分过多
│ │
│ ├─ Một chữ gánh quá nhiều vế?
│ │ （为了、对于、在……）
│ │
│ ├─ Định ngữ dài lượt thượt?
│ │
│ └─ Đọc xong quên đầu câu?
│
│ → 句子冗长
│
│
└─ 8. Bước cuối cùng là tự hỏi
│
├─ Native có nói vậy không?
│
├─ Câu này đọc có trôi một mạch không?
│
└─ Nếu không, khả năng cao là 病句
Tóm lại khi cần tìm câu sai, đừng đọc theo nghĩa vội, mà quét theo kết cấu kiểu debugger đã, đừng đọc như cách ta vẫn đọc bình thường.