Câu sai/lỗi ngôn ngữ (病句) thường gặp trong tiếng Trung cơ bản có thể chia làm 4 nhóm: (1) thiếu thành phần, (2) kết cấu lộn xộn, (3) phối hợp từ không đúng, (4) quá dài khó đọc.
(1) Thiếu thành phần câu nghĩa là câu thiếu mất thứ đáng ra phải có, tôi thử chạy thống kê trên toàn bộ số truyện mạng đang đọc, thì phổ biến nhất là thiếu chủ ngữ hoặc thiếu tân ngữ.
Tiếng Trung thường dùng mấy chữ 由于 通过 经过 对于 在… và bọn này dễ ăn mất chủ ngữ.
Ví dụ
通过努力，使我们成功了。
Nhìn qua tưởng đúng, thật ra 通过努力 và 使 đều đang cố làm chủ ngữ, cuối cùng đánh mất luôn chủ ngữ thật. Kiểu mất chủ ngữ thế này tiếng Việt gặp còn nhiều hơn, nhiều lắm.
Nghe tiếng em khóc, khiến lòng tôi…
Đây là một câu có bệnh. Câu này chỉ cần xóa “nghe” hoặc “khiến” (kèm thủ tiêu dấu phẩy một cách hợp pháp), là hết bệnh. Cũng như câu tiếng Trung trên, xóa 通过 hoặc 使 là thành câu đúng.
Dạng thiếu thành phần phổ biến thứ hai, là thiếu tân ngữ. Động từ cần tân ngữ nhưng người viết/nói không cho.
Ví dụ
走机械化
Nghe không hẳn sai, nhưng cụt. 走 ở đâu mới được chứ? Cho nên phải sửa thành 走机械化道路.
(2) Kết cấu lộn xộn nghĩa là câu không thiếu thành phần, nhưng ráp sai, đổi hướng giữa chừng… Có thể quy về 3 dạng chính:
Thứ nhất là lén đổi chủ ngữ.
Ví dụ
工人们经过几个月努力，这座大桥终于建成了。
Nghe rất hụt chân, nên sửa thành
工人们经过几个月努力，终于建成了这座大桥。
Thứ hai là trộn hai cách diễn đạt, vế trước dùng mẫu A, vế sau dùng mẫu B. Rất dễ nhận ra, vì nó tương đối quái thai.
Ví dụ
我们应该学习雷锋精神是很重要的。
Câu này đang trộn 我们应该学习雷锋精神 và 学习雷锋精神是很重要的.
Thứ ba là sai thứ tự từ. Modifier đứng sai chỗ, lượng từ tính từ đảo lung tung… đều là sai thứ tự từ.
Ví dụ
我们执行和学习政策。
Nghe rất kì quặc. Bởi vì phải học tập rồi mới thực hiện được, nên sửa thành 我们学习和执行政策. Hay
他把不作业写完了。
Câu này có bệnh, vì 不 không đi sau 把.
(3) Phối hợp từ không hài hòa. Đây là phần rất dễ sai, và là một điểm dễ làm lộ bem cái đuôi người nước ngoài nói tiếng Trung. Ví dụ 燃起同情. Nghe rất không tự nhiên. Có thể thắp lửa nhiệt tình, chứ không thể thắp lửa đồng tình (thông cảm) được.
(4) Câu quá dài. Dài không có lỗi, lỗi là dài theo hướng người nghe không theo nổi.
Một là do chen quá nhiều thứ giữa 2 thành phần liên quan, nghe tới cuối là người ta quên khúc đầu.
Hai là do liệt kê lằng nhằng, một chữ 为了 对于 在 gánh cả chuỗi xếp hàng đằng sau.
Ba là do định ngữ nhiều tầng, danh từ chính (trung tâm ngữ) xuất hiện quá muộn.
Cơ bản là, người dịch thì phải chịu đựng các thể loại câu, nhưng khi đến lượt mình diễn đạt thì cần ưu tiên một cách diễn đạt tuyến tính, phân tầng, nghe tới đâu hiểu tới đó, đừng khoe nền tảng ngữ pháp bằng cách treo câu quá lâu, đổi hướng bất ngờ, nhét nhiều lớp lang.
Một câu tiếng Trung/Việt tốt là câu không làm người nghe/đọc hụt chân, sốt ruột, hay va vấp.