Hôm nọ có bảo rất quan tâm một cuốn sharebon về chủ đề đi lầu xanh, gọi nôm na là Cẩm nang cho anh giai vào vai tay chơi ở phố đèn đỏ. Nhật và Trung cùng thời điểm (Nhật Edo, Trung Minh-Thanh) có một thể loại văn chương tương đồng, gọi là tiểu thuyết lầu xanh, hay phong nhã hơn, tiểu thuyết kĩ viện (cả kĩ nữ lẫn kĩ nam). Đọc rất thi thú.
Xem tác phong khách làng chơi ở Nhật và Trung, dễ dàng thấy được tâm thức của họ trong cách đối diện với ham muốn, cái tôi, và vô thường.
Người Trung Hoa thời Minh-Thanh vào lầu xanh như tiểu tướng ra trận: mang theo binh pháp, dò đường trước, giữ thế chủ động, phòng ngừa tập hậu. Bởi đối với họ, đời là cuộc cờ, có người thắng kẻ thua, có mưu ma chước quỷ, và khốn nạn nhất không phải là thất bại, mà là thất bại nhưng không rõ tại sao. Cho nên Kinh chơi gái có dạy, “Thà ta lừa người, đừng để người lừa ta,” không phải vì ác, mà vì sợ, sợ bị lừa, sợ mất mặt, sợ nợ tình, thỏa mãn là phủi quần đứng dậy, sòng phẳng mà đi, không vướng bận không day dứt. Tình nơi lầu xanh là một hợp đồng bất thành văn, có kì hạn, có điều khoản, và người khôn ngoan là phải biết thanh lý đúng lúc.
Ngược lại, người Nhật thời Edo bước tới phố đèn đỏ như một thiền sinh bước vào thiền đường: không mang theo kế sách mà mang theo chuyên tâm. Họ không hỏi “Nàng có thật lòng không?” mà tự hỏi “Liệu mình có đủ chân thành để cùng nàng giữ trọn mộng mơ đến phút cuối?” Với họ, kĩ nữ không phải là đối tượng để chinh phục, mà là người đồng tu trong cõi phù du. Nên khi nàng im lặng, họ không vội lấp đầy bằng lời, bởi biết rằng trong im lặng ấy cất giấu khoảng trống quý giá nàng đang san sẻ. Họ không cần nàng nói “Em thương anh”, mà chỉ cần một đêm khi họ kể chuyện nhà, nàng không ngắt lời, không gượng cười, mà nhu mì rót trà, thế là đủ để họ mang theo suốt đời. Vẻ đẹp không nằm ở sự trường tồn, mà ở sự trọn vẹn trong khoảnh khắc. Anh đào quý chẳng phải vì nở lâu, mà vì rụng đúng lúc, tình lầu xanh cũng thế: không cần trăm năm, chỉ cần một đêm đáng giá ngàn vàng.
Khác biệt ấy không nằm ở phong tục, mà ở cách hai dân tộc nhìn cái hư giả. Trung Hoa coi giả là lớp vỏ phải bóc để tìm chân, Nhật Bản coi giả là khung cửi, dùng canh sợi giả dệt tấm lụa chân. Một bên dạy ta thắng cuộc, một bên dạy ta biết mình từng chơi. Và có lẽ, điều đáng quý nhất không phải là chọn phe nào, mà là hiểu: khi nào nên cầm binh pháp, khi nào nên buông bút mực, để dù vào lầu xanh hay ra xã hội, người ta vẫn không đánh mất chính mình.
Ở đây dẫn vài so sánh giữa Kinh chơi gái của Trương Nghị thời nhà Minh và Một đời trăng hoa – CHÀNG của Ihara Saikaku thời Edo.
10 nguyên tắc ứng xử cho khách làng chơi
Trung-Nhật đối chiếu (độ này đang thích cấu trúc repository nên dùng lại)
├─ 1. Mục đích vào lầu xanh
│ ├─ Trung (Kinh chơi gái): Chơi mà không bị chơi lại
│ └─ Nhật (Một đời trăng hoa – CHÀNG): Chơi để thấu tỏ phù sinh cũng là chân tình
├─ 2. Thái độ với kĩ nữ
│ ├─ Trung: Thà ta lừa người, đừng để người lừa ta
│ └─ Nhật: Đừng lừa, hãy cùng mơ đến phút cuối
├─ 3. Cách cho tiền
│ ├─ Trung: Chớ đợi nàng nằn nì mới đưa (chủ động để giữ thế)
│ └─ Nhật: Đưa khi nàng im lặng, ấy là lúc nàng thật sự cần (chủ động để giữ tình)
Về vụ boa trước khi người ta mở lời, Kinh chơi gái có một câu chuyện rất đốn đời.
Có chàng công tử, mỗi lần đến, đều đặt lên bàn một bao nhỏ, “Em giữ hộ anh, phòng khi anh say, không nhớ đường về.”
Nàng cười, không mở, cứ giữ nguyên trong hộp son. Ba năm sau chàng phá sản, nàng muốn giúp, mở ra toàn giấy trắng. Nhưng nàng vẫn giữ hộp, vì “Anh ấy chưa bao giờ để em phải mở lời.”
Đó gọi là giữ thế, không phải bằng tiền, mà bằng tư thế của người biết trọng người. Một khi để kĩ nữ phải mở lời, thì chính họ trong mắt họ cũng đã mất giá.
├─ 4. Đọc ý qua lời nói
│ ├─ Trung: Khen cô khác trước mặt nàng, tất làm nàng nghi ngại
│ └─ Nhật: Nghe nàng khen trà ngon phải hiểu, thật ra ngon không phải ở trà, mà ở gặp ông
├─ 5. Xử lý khi nàng giận
│ ├─ Trung: Nhỏ bỏ qua, lớn mới tính (tính toán thiệt-hơn)
│ └─ Nhật: Đừng dỗ, hãy rót trà, ngồi im. Nàng sẽ tự kể (tôn trọng cảm xúc)
├─ 6. Tình vs tiền
│ ├─ Trung: Mười nàng thì tám chín vì tiền, vì tình thì chưa đầy hai ba
│ └─ Nhật: Trả tiền, mua được nàng một đêm. Im lặng khi nàng khóc, được cả đời nàng nhớ
├─ 7. Khi rời đi
│ ├─ Trung: Thỏa mãn thì đi, chơi đủ thì dứt
│ └─ Nhật: Đừng nói tạm biệt, hãy để nàng tự hiểu
├─ 8. Bạn đến cùng
│ ├─ Trung: Bạn khen nàng trước mặt mình, tất đã được nàng đút (phòng bị)
│ └─ Nhật: Bạn đến, mời uống rượu chung. Ba người một đêm, không ai thừa cả (hòa hợp)
├─ 9. Lâu ngày thân thiết
│ ├─ Trung: Giao du lâu, nàng gọi ông là mình ơi, ấy là lẽ thường
│ └─ Nhật: Giao du lâu, nàng vẫn gọi ông là quý khách
└─ 10. Kết cuộc
├─ Trung: Có vợ chồng trăm năm, làm gì có người tình một kiếp
└─ Nhật: Không cần một kiếp, chỉ cần một đêm, ông và nàng đều thỏa mãn là được rồi