SOSEKI DAZAI VÀ TÊN CÁC NHÀ VĂN NHẬT

Đọc Tiệm sách cũ Biblia, nhận ra một chuyện. Natsume Soseki gọi là Soseki, Dazai Osamu lại gọi là Dazai. Ngược về xa xưa, Matsuo Basho gọi là Basho, về sau Kawabata Yasunari lại gọi là Kawabata. Tóm lại vì sao người thì gọi bằng tên, người thì gọi bằng họ.

 

Tra thử cũng rất mông lung, nhưng đại khái như này.

Thuở xưa người Nhật đặt nhiều tên, ngoài tên cúng cơm (húy) và tên chữ (tự), còn có tên hiệu (nhã hiệu). Nhã hiệu có thể khác hoặc giống húy, rất dài hoặc rất ngắn, đầy đủ hoặc chỉ có tên, nhưng hễ có nhã hiệu thì sẽ được dùng phổ biến cùng tự hơn là húy.

Bước vào thời Meiji (1868), khi nhà nước bắt đầu chế độ hộ khẩu và chỉ ghi nhận tên thật cho dễ quản lý, thì nhã hiệu ít được đặt hẳn đi và hầu như không xuất hiện ở dân thường nữa. Dĩ nhiên những ông văn nhân màu mè còn/cứ/có nhã hiệu thì vẫn khăng khăng sử dụng nó như cũ. Chẳng hạn Natsume Soseki còn có nhã hiệu Soseki, nên mới có Soseki toàn tập chứ không phải Natsume toàn tập.

 

Với những người không dùng nhã hiệu, thì ưu tiên sử dụng họ-tên, hoặc họ (của tên thật hoặc bút danh), ví như Akutagawa (Ryunosuke), Dazai (Osamu), Murakami (Haruki)… Tên (thật) chỉ dùng lúc thân thiết.

Vẫn có những nhà văn được nhắc đến bằng tên, đó là khi tên của họ được đọc theo âm Hán chứ không phải âm Nhật, như (Miyazawa) Kenji, (Sakaguchi) Ango, (Mori) Ogai, (Matsumoto) Seicho…

Thế nào là âm Hán và âm Nhật? Tiếng Nhật kế thừa một lượng lớn chữ Hán và kèm theo đó là âm Hán-Nhật, sử dụng song song hoặc độc lập với âm Nhật-Nhật. Âm Hán-Nhật thì người Việt có thể nghe ra, vì cũng có đôi ba phần trăm na ná Hán-Việt, còn Nhật-Nhật thì chịu không đoán được là chữ gì cả. Ví dụ 賢治~Kenji~Hiền Trị, 鴎外~Ogai~ Hào Ngoại, nhưng đến 春樹~Haruki~Xuân Thụ, 康成~Yasunari~Khang Thành… thì mọi sự liên hạ thành quá xa.

 

Còn tại sao tên đọc theo âm Hán-Nhật có thể được gọi trực tiếp, thì có vài giả thuyết: a/ Do còn âm hưởng trang trọng của các nhã hiệu thời lắm tên và kị húy xa xưa, b/ Dễ phân biệt hơn là gọi bằng những cái họ Nhật nhang nhác, c/ Với một số tác giả có thành tựu nổi bật thì tên của họ cũng như thương hiệu, nhắc đến là biết ngay.

 

Tất nhiên vẫn còn một khả năng chống lại mọi lý lẽ: dân gian thích gọi nào gọi, đi mãi thì thành đường phèn thôi.