No public Twitter messages.
Posted by Alex on Mar - 23 - 2013

Phiếm đàm về ĐỘC GIẢ

Vào năm 2009, hai mong ước lớn nhất của tôi là kiếm được thật nhiều tiền rồi nộp sạch sẽ số tiền đó cho mẹ, và truyện dịch ra được càng nhiều người đọc càng tốt. Vì mong ước thứ 2 mà cuối năm đó tôi đã xuất hiện trong một bảng tổng sắp rất tâm thần thậm vô duyên chả ai xui khiến có tên là “9 chuyện lạ làng văn”.

Vào năm 2013, sau vài mùa lá rụng bắc ghế xem thị phi, chứng kiến mối quan ngại ngày càng sâu sắc và rộng rãi của công chúng tới dịch thuật, mong ước đầu của tôi vẫn y xì đúc, nhưng mong ước sau đã khác một từ: phải chăng.

“Truyện dịch ra được càng nhiều người đọc phải chăng càng tốt.”

Phải chăng là một khái niệm trung dung, không nâng bạn lên thiên đường nhưng không đạp bạn xuống địa ngục, không dội cả xô nước thơm nhưng không đổ bô bẩn lên bạn, không yêu bạn thiết tha nhưng không thù bạn đến xương tủy, không nhớ ra bạn để khen nhưng không viện tên bạn mỗi lúc chê bai chửi rủa.

Người đọc phải chăng là người đọc không thuộc những dạng sau:

 

  • Biết tuốt hoặc Mít đặc

Người đọc Biết tuốt là người đọc có vẻ như thành thạo mọi lý thuyết, mọi thuật ngữ, mọi thể loại, mọi phương pháp dịch thuật, mọi yếu tố bắt buộc của một văn bản tề chỉnh, họ sẽ không thông cảm cho những uyển chuyển, những lựa chọn, những cách tân cái làm nên đặc sắc trong bản dịch riêng ghim tên bạn.

Người đọc Mít đặc là người đọc chính tả không vững ngữ pháp không thông vựa từ thưa thớt chẳng hiểu văn phong là gì hồn cốt ở đâu, nhưng đầy rẫy cảm tính tín điều và chăm chăm bắt lỗi bạn như vợt bướm mà thật ra chẳng lỗi nào bắt đúng.

 

  • Phan cuồng Cây pốp hoặc An ti phan Cây pốp

Người đọc Phan cuồng Cây pốp là tín đồ của tác giả, tác phẩm hoặc thể loại mà bạn đang làm việc. Phong cách dịch thuật, thói quen dùng từ, thái độ đầu tư, lịch sử nghiên cứu, khả năng thẩm thấu… của bạn, đều được họ dùng làm tiêu chí đánh giá bạn lẫn truyện bạn dịch.  Chắc mười mươi là bạn chả thể nào thỏa mãn họ được, vì các đền đài mà họ lập nên cho tư tưởng vĩnh hằng, cho tầm nhìn thế kỷ và cho tâm hồn tuyệt đẹp của tác giả tác phẩm hoặc của dịch giả tiền nhiệm cho tác phẩm ấy, là những công trình không có bản thiết kế, lại còn biến màu biến hình theo thời tiết, theo trạng thái và ngẫu hứng cảm thụ của họ, hoàn toàn vượt quá cảnh giới khả dĩ nắm bắt của những người có năng lực hành vi. Nên nếu bạn dịch như Cao Xuân Hạo thì họ bảo bạn không đủ điên, còn nếu bạn dịch như Bùi Giáng thì họ bảo bạn dịch láo.

Người đọc An ti phan Cây pốp là người đọc phủ nhận tuyệt đối lời ăn tiếng nói nụ cười dáng đi và từng tế bào của bạn, nên bất kể bạn dịch cái gì từ truyện hài đến truyện bi, từ chuyện đi ra chuyện đứng, từ chuyện nứng ra chuyện xìu đều sẽ bị quy kết vào chữ: ghét.

 

  • Mồm loa (Squealer) hoặc Bầy cừu

Người đọc Squealer là một dạng người đọc khó xác định động cơ nhưng cùng chung biểu hiện, là to mồm và tùy tiện bịa tạc áp đặt lên bạn cùng truyện dịch của bạn một vài tính chất tiêu cực nào đó rồi loan truyền ầm ĩ và rộng rãi cho nó trào lên thành làn sóng. Nếu bạn không đủ vững vàng hoặc truyện dịch của bạn không đủ căn cơ thì chắc chắn bạn sẽ bị nhấn chìm và đứa con nuôi của bạn sẽ bị bêu đầu thị chúng như một thảm họa.

Người đọc Bầy cừu là người đọc nhẹ dạ, lười xác minh, luôn mang tâm lý bầy đàn, sùng mộ và sẵn sàng hùa theo Squealer để biến các nghi án thành thực án, quẫy cho sóng nhỏ thành sóng to, cho góc nhìn cá thể lây lan thành quan điểm tập thể. Tuy có nhân dạng nhạt nhòa như nhau nhưng sức mạnh thì vô cùng vô tận, chính nhờ lực lượng này mà các mưu đồ của Squealer mới có thể trở thành hiện thực.

 

Sáu đối tượng độc giả trên đây hoặc sớm hoặc muộn hoặc ít hoặc nhiều hoặc thập thò hoặc án ngữ đều sẽ xuất hiện trên độc đạo của mỗi người dịch truyện, nên cách tốt nhất để họ tha cho bạn, là hoạt động thật âm thầm và dịch những truyện thật tẻ nhạt để chính mình cũng phát chán rồi bỏ dở không làm nữa. Nhưng thế có khi cũng không yên thân đâu, vì sẽ bị chê là gu chọn truyện kém cỏi hoặc tác phong không bền bỉ đó.

Chú:

Biết tuốt, Mít đặc: hai nhân vật trong Những cuộc phiêu lưu của Mít Đặc và các bạn của Nikolai Nosov

Mồm loa, Bầy cừu: các nhân vật trong Chuyện ở nông trại của George Orwell

 

 

Bài liên quan:




Categories: MẠN